W 2026 roku mija 80 lat od powstania Instytutu Literackiego – jednego z najważniejszych ośrodków polskiej kultury emigracyjnej XX wieku.
Instytut powstał 11 lutego 1946 roku w Rzymie z inicjatywy Jerzego Giedroycia, przy wsparciu 2. Korpusu Polskiego. Jego działalność wydawniczą rozpoczęło opublikowanie „Legionów” Henryka Sienkiewicza.
Szczególne miejsce w historii Instytutu zajmuje miesięcznik „Kultura”. Pierwszy numer ukazał się w Rzymie w czerwcu 1947 roku. Po przeniesieniu Instytutu do Francji pismo przez dziesięciolecia było ważnym miejscem niezależnej debaty o literaturze, kulturze, historii i przyszłości Polski. Łącznie ukazało się 637 numerów „Kultury”.
Sercem całego przedsięwzięcia był Jerzy Giedroyc – twórca Instytutu i wieloletni redaktor „Kultury”. Wokół niego powstało wyjątkowe środowisko intelektualne. Należeli do niego m.in. Zofia i Zygmunt Hertzowie, Gustaw Herling-Grudziński, Juliusz Mieroszewski oraz Józef Czapski – malarz, pisarz i eseista, jeden z najważniejszych współpracowników Instytutu i „Kultury”.
Rok 2026 w szczególny sposób przypomina o tych postaciach. Przypada 120. rocznica urodzin Jerzego Giedroycia oraz 130. rocznica urodzin Józefa Czapskiego. Senat RP ustanowił rok 2026 Rokiem Jerzego Giedroycia, a Sejm RP – Rokiem Józefa Czapskiego.
Instytut Literacki i „Kultura” pozostawiły po sobie niezwykłe dziedzictwo – historię wolnego słowa, niezależnej myśli i polskiej kultury tworzonej poza granicami kraju.
